Noten leren lezen | Cursus § 19: Vaste voortekens

Paragrafen:

§ 19: Vaste voortekens

Als we een majeur toonladder op C bouwen, dan spreken we van de TOONSOORT C-GROOT (zie §14). Dat wil zeggen dat de C de grondtoon is. Een klassiek opgebouwd muziekstuk dat -zoals dat heet- “in C-groot staat” EINDIGT op en BEGINT met een C, of een akkoord waarvan C de grondtoon is. Dit is een sterk vereenvoudigde weergave van de complexe materie van de eigenschappen van toonsoorten.

Wanneer ik een majeur toonladder wil bouwen met een andere grondtoon dan C, dan moet ik steeds controleren of het toonsafstandenpatroon (.1.1.½.1.1.1.½.) van de majeur toonladder nog klopt.
Stel: Ik neem de noot G als grondtoon, en ik wil de toonsoort G-groot gaan noteren. Dan schrijf ik eerst de noot G op de notenbalk, en daarna de daaropvolgende stamtonen A B C D E F en G. Wij weten inmiddels dat nu het afstandenpatroon niet klopt. Toch? Want tussen de noten E en de F zit een halve toonsafstand, terwijl de overeenkomende plek in het patroon een hele toonsafstand voorschrijft. En tussen de F en de G is het net andersom: Daar zit een hele toonsafstand, maar volgens het patroon zou er een halve afstand moeten zitten.

Wanneer we nu de noot F met een kruis verhogen tot Fis, lossen we beide problemen op. Dit betekent dat de toonladder van G (en ook de toonsoort G-groot) ALTIJD een Fis heeft i.p.v. een F.

Om dan niet steeds voor elke F een kruis te moeten noteren, schrijven we deze verhoging als VAST VOORTEKEN op de notenbalk, direkt na de sleutel. Met een vast voorteken hoeven de afzonderlijke F-noten geen kruis meer te dragen. Dat oogt een stuk rustiger in de notenbalk (hoewel dat pas duidelijk wordt bij een toonsoort met bijvoorbeeld 4 kruisen).

De toonladder van G-groot ziet er als volgt uit:

Opmerking(en):
Het vaste voorteken wordt altijd genoteerd op één stamtoonplek van de noot die het verhoogt of verlaagt. In G-groot staat het kruis volgens afspraak op de hoogte van de f² (met de vioolsleutel), maar de verhoging geldt voor alle F-noten, ongeacht in welk oktaaf ze zitten.

← vorige

→ volgende