Noten leren lezen | Cursus § 14: Majeur toonladder

Paragrafen:

§ 14: Majeur toonladder

In de vorige paragraaf hebben we gezien dat de relatieve toonnamen (do, re, mi enz.) en de absolute toonnamen (c, de, e enz.) hetzelfde patroon hebben van hele en halve toonsafstanden, namelijk: . 1 . 1 . ½ . 1 . 1 . 1 . ½ .
⌈ Opm: De punten staan voor de noten zelf, en de cijfers voor de tussenliggende toonsafstand.⌋

Dit patroon is belangrijk, want het is de structuur van de zogenaamde MAJEUR TOONLADDER.
In de West-europese cultuurmuziek is de majeur toonladder een veel gebruikte muzikale structuur. Veel volksliedjes, dansen en klassieke composities zijn geschreven met gebruikmaking van de majeur toonladder.

Wat is een toonladder?

Een toonladder is een structuur of patroon van verschillende toonsafstanden dat vanuit elke stamtoon gebouwd kan worden, en dat meestal een oktaaf omspant. Anders gezegd: Een toonladder is een in verschillende toonsafstanden verdeeld oktaaf. De stamtoon die daarbij als begin- of uitgangspunt gebruikt wordt, is de GRONDTOON van de toonladder. Ik kan bv. de majeur toonladder op C laten beginnen, en dan krijg ik de hierboven genoemde stamtonenreeks C-D-E-F-G-A-B-C.
Als ik hem op een andere stamtoon wil laten beginnen, bv. op de D, dan zal ik bepaalde noten moeten verhogen om hetzelfde patroon te krijgen:
D-E- ‘verhoogde F’-G-A-B-‘verhoogde C’-D. Hierover meer in §15.

Ik kan echter ook heel veel andere patronen van toonsafstanden op de stamtoon C bouwen. Dan krijg ik ook toonladders, maar niet de majeur toonladder van C.

Wat is een toonsoort?

Een toonsoort is het geheel aan melodische en harmonische gevolgen dat samenhangt met de stamtoon waarop een bepaald patroon van halve en hele toonsafstanden is toegepast. Ook bij een toonsoort heet de stamtoon die als uitgangspunt gebruikt wordt de GRONDTOON.

Als een bepaald patroon van toonsafstanden is gebouwd op de stamtoon C, dan is “C” de toonsoort.
Wanneer daarbij dan het patroon van de majeur toonladder is gebruikt, spreken we van de toonsoort “C-majeur”, of “C-groot”.
Wanneer het patroon van de mineur toonladder is gebruikt (zie §21c), dan spreken we van de toonsoort “c-mineur”, of “c-klein”.

Zowel in de toonsoort C-groot als in de toonsoort c-klein is C de grondtoon. Het verschil zit hem in de toonladder (het toonsafstandenpatroon) die op de C gebouwd is.

Opmerking(en):
‘De’ toonladder van C bestaat niet. Wanneer die term gebruikt wordt, bedoelt men meestal de majeur toonladder op C.
De begrippen toonladder en toonsoort zijn verwant, maar zijn niet hetzelfde.

← vorige

→ volgende