Noten leren lezen | Cursus § 13: Relatieve en absolute notennamen

Paragrafen:

§ 13: Relatieve en absolute notennamen

Als iemand de stamtoonreeks c-d-e-f-g-a-b-c zou zingen of spelen, klinkt dat als het bekende deuntje “DO-RE-MI-FA-SOL-LA-TI-DO”.
Toch kan je niet zeggen dat deze 2 reeksen hetzelfde zijn. De verwarring daarover is bij veel mensen groot, heb ik altijd gemerkt, en het is een opgave om het verschil duidelijk te maken.

Relatieve toonnamen

“DO”,“RE”,“MI”, enz. zijn de zogenaamde relatieve toonnamen.
Relatief wil zeggen: Ik kan elke toon (elke toonhoogte) “DO” noemen. “DO” is niet een vaste noot, zoals bv. de C dat wel is. Een C is altijd een C, of hij nou hoog of laag is, en een C is altijd op een notenbalk te noteren (met een sleutel erbij uiteraard).
Maar een DO is niet op een notenbalk te noteren, ook niet met een sleutel erbij. Het is dan ook geen noot, maar een toon. Relatieve toonnamen hebben te maken met klinkende tonen, niet met genoteerde noten. Want ik kan elke toonhoogte “DO” noemen, en van daaruit de rest van het rijtje (mi,re,fa,sol enz.) afmaken. Relatieve tonen zijn auditief gerelateerd aan elkaar, ze hebben een klinkende relatie, waarmee je zuiver op je gehoor kan werken.

Absolute nootnamen

De stamtonen A,B,C,D enz. zijn absolute nootnamen. Absolute noten zijn visueel gerelateerd aan elkaar, ze hebben te maken met genoteerde muziek op notenbalken. Waar iedereen een DO kan zingen, omdat je nu eenmaal elke toonhoogte Do kunt noemen als je dat wilt, kan niet iedereen zomaar een C zingen. Daar heb je dan een absoluut gehoor voor nodig. Om een Do te zingen heb je een ‘relatief gehoor’ nodig, en dat heeft iedereen die zich in het horen van muziek schoolt.

De relatieve notennamen zijn een hulpmiddel om d.m.v. luisteren en nazingen de relaties tussen tonen te leren kennen.
De absolute notennamen zijn een hulpmiddel bij het opschrijven van muziek, en het visueel en verstandelijk begrijpen van het notenschrift.

Als ik met de absolute notennamen van de stamtonenreeks vanuit de noot C een rijtje maak van intervallen, dan komen die overeen met de volgende relatieve tonen:

Stamtonen (absoluut)	Interval	Relatief toonnaam-interval
c - d	grote secunde	Do - Re
c - e	grote terts	Do - Mi
c - f	reine kwart	Do - Fa
c - g	reine kwint	Do - Sol
c - a	grote sext	Do - La
c - b	groot septiem	Do - Ti
C - c	rein oktaaf	Do - Do⁸

Opmerking(en):
Ik gebruik in deze paragraaf bewust de termen “toonnaam”, “nootnaam” en “notennaam” op inconsequente wijze door elkaar.
Dat de stamtoonreeks c-d-e-f-g-a-b-c hetzelfde klinkt als do-re-mi-fa-sol-la-ti-do, is ook de reden dat het gebuikelijk is om de stamtoonreeks op C te laten beginnen, en niet op de A als eerste letter van het alfabet. (zie ook § 7)

Wie in Frankrijk een klassieke CD koopt, kan in verwarring raken, omdat in Frankrijk de namen Do, Re, Mi, enz. worden gebruikt als aanduidingen van absolute toonnamen of toonsoorten. Wat bij ons bijvoorbeeld D-groot heet, wordt in Frankrijk “Re Majeur” genoemd.

← vorige

→ volgende